آموزش نت خوانی – بخش های مختلف خط موسیقی (مقدماتی)

در اولین قسمت از سری آموزش نت خوانی ،به قسمت های مختلف خط موسیقی نگاهی کلی می کنیم.  قبل از اینکه راجع به انواع نت ها، کلید ها، کسر میزان و … به صورت جداگانه مطالعه کنیم بهتره که یک دید کلی نسبت به اجزا خط موسیقی و رابطه اون ها با همدیگه داشته باشیم.

در آینده حتما برای هر یک از تیتر های زیر آموزش های متعددی در موزیک فور لایف قرار خواهد گرفت، پس اگه بعد از خواندن مطلب سوال هایی در ذهنتون به وجود اومد نگران نباشید چون بهش پاسخ داده خواهد شد.

حتما قبل از خواندن این متن، از اینجا نخستین مطلبی که در باره نت های موسیقی نوشته بودم به همراه ویدیوش رو مشاهده کنید.

مثل همیشه ویدیو آموزش نت خوانی رو هم نگاه کنید تا مطلب رو بهتر درک کنید.

الان فرض می کنیم که یک قطعه موسیقی پیش رومون به صورت نوشته قرار داره. در این قطعه موارد زیر رو خواهیم دید.

خطوط حامل

خطوطی هستن که نت های موسیقی روی اون ها و یا بینشون قرار می گیرن.

خط حامل موسیقی

این جمله خیلی مهمه: محل قرارگیری نت به ما میگه “چه نتی”. یعنی ما از موقعیت نت نسبت به خطوط حامل می فهمیم باید چه نتی رو اجرا کنیم. در یک قطعه حداقل باید ۵ خط حامل رسم شده باشه و در صورت نیاز به نت  های زیر تر یا بم تر می تونیم خطوط کمکی رو هم رسم کنیم.

در نظر داشته باشید که نت هایی که رو و یا بین خطوط حامل رسم می شن یکی از ۷ نت “دو ر می فا سل لا سی” هستند و برای نشان دادن نت های بمل دار و یا دیز دار باید از علامت های بمل و دیز استفاده کنیم که در ادامه خواهم گفت.

مثال: در شکل زیر نتی که روی خط دوم رسم شده نت سل هست.

نت سل

همونطور که گفتیم خطوط حامل در موسیقی به ۵ خط ختم نمی شن و می تونیم برای نت های زیر تر یا بم تر خطوط حامل کمکی رسم کنیم.

خطوط حامل کمکی

خطوط حامل کمکی

نحوه قرار گیری نت ها به این صورت هست:

برای مثال اگر نت سل رو در نظر بگیریم که روی خط دوم حامل  قرار داره، برای نت لا که بلافاصله بعد از سل قرار داره باید فضای بعدی رو انتخاب کنیم که فضای بین خط دوم و سوم هست. برای نت قبل از سل که نت فا هست باید به یک فضا قبل تر بریم که فضای بین خط اول و دوم هست.

نت خوانی موسیقی

ترتیب قرارگیری نت های پشت سر هم

علامت های بمل و دیز (نت های بمل دار و دیز دار)

در حالت عادی، نت های رو و یا بین خطوط حامل فقط می تونن یکی از ۷ نت” دو ر می فا سل لا سی” باشند.اما همونطور که گفتیم ما در موسیقی ۱۲ نت داریم. برای نشان دادن ۵ نت دیگه که همون نت های بمل دار و دیز دار ما هستند، از علامت های بمل و دیز استفاده می کنیم.

علامت بمل و دیز

مثلا برای نمایش دادن نت سل دیز، نت سل رو روی خط حامل رسم می کنیم و یک علامت دیز کنارش قرار می دیم.

سل دیز و سل بمل

بعد از آشنایی با گام های موسیقی توضیحات بیشتری در این باره خواهم داد.

کلید

کلید موسیقی در اول هر قطعه رسم می شه. ما در موسیقی سه کلید سل، دو و فا داریم. حالا کار کلید چیه؟ هر کلید یکی از خطوط حامل رو مورد اشاره قرار میده و با توجه به نام کلید، اون خط رو به یک نت نسبت میده.

کلید سل

بگذارید با یک مثال بیشتر توضیح بدم. پرکاربرد ترین کلید در موسیقی کلید سل هست. همون طور که در شکل بالا مشاهده می کنید کلید سل در ابتدا روی خط دوم حامل قرار گرفته، یعنی نتی که روی خط دوم قرار می گیره نت سل خواهد بود و بقیه نت ها بر همین اساس  روی خطوط قرار می گیرن.

حالا اگه مطابق شکل زیر کلید”فا” ای رو داشته باشیم که به خط چهارم حامل اشاره کنه یعنی خط چهارم ما نت فا خواهد بود و بقیه نت ها بر اساس همین روی خطوط قرار می گیرن.

کلید فا

کلید فا

کلید دو

کلید دو

شکل نت (نوع نت)

شکل یک نت، مشخص کننده ارزش زمانی یا همون دیرند نت هست. نت گرد بیشترین ارزش زمانی رو داره. بعد به ترتیب نت سفید نت سیاه چنگ دولا چنگ و …. هستند.

شکل نت موسیقی

هر چه نتی ارزش زمانی بیشتری داشته باشه موقع اجرا مدت طولانی تری اجرا میشه.مثلا اگه یک نت سل گرد و یک نت سل سفید رو در یک قطعه نظر بگیریم، نت گرد از نظر زمانی، دو برابر نت سفید خواهد بود.

خطوط میزان و میزان

خطوط میزان خطوطی هستند که به صورت عمودی روی خطوط حامل قرار می گیرند و خطوط حامل رو میزان بندی می کنند.

خط میزان

میزان ها قسمت هایی هستند که از نظر زمانی ارزش یکسانی دارند. مثلا در یک قطعه موسیقی هر میزان می تونه ارزش زمانی برابر ۲ نت سفید داشته باشه و یا اینکه ارزش زمانی هر میزان  در یک قطعه موسیقی دیگه می تونه به اندازه ۶ نت چنگ باشه. میزان به مرتب شدن و خوانایی قطعه کمک زیادی می کنه.

میزان موسیقی

کسر میزان

همونطور که گفتیم ارزش زمانی میزان ها متغیر هست. کسر میزان در واقع دو عدد هستند که این ارزش زمانی رو مشخص می کنند و در ابتدای هر قطعه قرار می گیرند. شاید واژه کسر غلط انداز باشه ولی در واقع این دو عدد کسر ریاضی نیستند.

کسر میزان

کسر میزان ۴ و ۴

هر کسر میزان به ما میگه که هر میزان در اون قطعه از چه ارزش زمانی داره، یعنی در هر میزان از اون قطعه چند تا از چه نتی از نظر قرار می گیرند.(منظور از این جمله این نیست که باید در هر میزان حتما تعداد مشخصی نت با ارزش زمانی یکسان باشن، بلکه با این روش ارزش زمانی هر میزان مشخص میشه) عدد بالایی بیان کننده تعداد نت و عدد پایینی بیان کننده نوع اون نت هست.

مثلا در کسر میزان ۴ و ۴ ، هر میزان به اندازه ۴ نت سیاه ارزش داره. عدد بالایی که بیان کننده تعداد هست خیلی واضحه اما برای درک عدد پایینی باید بدونید که هر عددی بیان کننده یک نوع نت هست، مثلا عدد ۱ برای نت گرد و عدد دو برای نت سفید، عدد ۴ برای نت سیاه و عدد ۸ برای نت چنگ هست.

با این حساب کسر میزان ۶ و ۸ به ما میگه که هر میزان از اون قطعه به اندازه ۶ نت چنگ ارزش زمانی داره.

کسر میزان 6 و 8

نکته: کسر میزان به این معنا نیست که ما باید در هر میزان  تعداد مشخصی از یک نوع نت داشته باشیم، بلکه فقط ارزش زمانی هر میزان رو به ما میگه، مثلا کسر میزان ۴ و ۴ به این معنا نیست در هر میزان باید فقط ۴ نت سیاه باشه، کسر میزان ۴ و ۴ به این معناست که هر میزان از نظر زمانی به اندازه ۴ نت سیاه ارزش داره.

کسر میزان در  “تاکید” های موسیقی هم اهمیت بسیاری داره، بعدا بهش می پردازیم.

تمپو

واحد تمپو، بیت بر دقیقه است. تمپو یک قطعه موسیقی به ما میگه که در اون قطعه هر واحد زمانی یا بیت، چند ثانیه ارزش داره.

تمپو موسیقی

برای مثال در یک قطعه موسیقی ۴ و ۴ که هر واحد ما یک نت سیاه هست، با توجه به تمپو می تونیم بفهمیم که هر نت سیاه، بر حسب ثانیه چقدر زمان می بره.

در مثال بالا، تمپو ما ۶۰ بیت بر دقیقه هست و واحد ما هم نت سیاه هست. ۶۰ بیت بر دقیقه در واقع همون یک بیت بر ثانیه هست پس هر نت سیاه ۱ ثانیه ارزش داره، با این حساب ارزش نمانی نت سفید که دو برابر نت سیاه هست میشه دو ثانیه و … بقیه نت ها رو هم می شه محاسبه کرد.

در مثال دوم که کسر میزان ما دو و دو هست (هر میزان به اندازه دو نت سفید ارزش زمانی داره) تمپو ۶۰ بیت در دقیقه بیانگر اینه که هر نت سفید ارزشی برابر با ۱ ثانیه داره:

تمپو موسیقی

سکوت

در بعضی جا های یک قطعه شاید لازم باشه که هیچ نتی اجرا نکنید در چنین مواردی از علامت های سکوت استفاده می کنیم، همون طور که نت ها ارزش زمانی داشتند سکوت ها هم ارزش زمانی دارند. یعنی بعضی سکوت ها طولانی تر و بعضی کوتاه تر هستند. به طور کلی به ازای هر نتی، ما یک سکوت هم داریم که ارزش زمانی برابری باهاش داره.

علامت سکوت در موسیقی

علامت های سکوت در موسیقی

علامت ها و واژه های دیگر

در ساز های مختلف، تکنیک های زیادی برای به صدا در آوردن نت ها وجود داره، برای این تکنیک ها، علامت های مخصوصی وجود دارند، مثل لگاتو، استکاتو و …

همچنین برای حالت اجرا نیز واژه هایی به کار میرن و بالای قسمت مورد نظر نوشته می شن.

علامت های تاکید، تاکرار و .. هم وجود دارند که پس از موارد ساده تر به اون ها خواهیم پرداخت.

علامت تکرار در موسیقی

نکات بسیار زیادی در باره خط موسیقی وجود داره که باید به مرور زمان برای آموزش نت خوانی با تمرین اون ها رو یاد بگیرید. مثلا در ساز پیانو یا کی بورد که نوازنده از هر دو دست برای نواختن استفاده می کنه، ما می تونیم دو سری حامل داشته باشیم. حامل پایینی برای دست چپ و نت های بم تر و حامل بالایی برای دست راست و نت های زیر تر.

خط حامل پیانو

دو حامل برای ساز پیانو

مثل همیشه امیدوارم مطلب آموزش نت خوانی – بخش های مختلف خط موسیقی (مقدماتی) براتون مفید واقع شده باشه. حتما اگه سوالی دارید در کامنت ها مطرح کنید و در کانال های تلگرام و آپارات و همچنین پیج اینستا عضو شید و منتظر آموزش های بعدی باشید.

 

مطالب مرتبط

۵ دیدگاه‌

  1. علی پور گفت:

    خوب عالی

  2. حامد گفت:

    درود. توضیحات بسیار شفاف و واضح و دقیق بیان شده.سپاس.

  3. victor گفت:

    خیلی آموزنده و عالی بود.
    واقعا ممنون بابت فیلم‌های آموزشی.

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *